ទុក្ខវេទនារបស់ពលរដ្ឋខ្មែរមួយផ្នែកធំកើតឡើងដោយសារការផ្តល់ដីសម្បទានសេដ្ឋកិច្ច
ក្រុមមន្ត្រីអង្គការសិទ្ធិមនុស្សដែលធ្វើការពាក់ព័ន្ធនឹងបញ្ហាដីធ្លីនៅក្នុងប្រទេសកម្ពុជាបានកត់សម្គាល់ថាការផ្តល់ដីសម្បទានសេដ្ឋកិច្ចរបស់រដ្ឋាភិបាលលោក ហ៊ុន សែន ទៅឱ្យក្រុមហ៊ុនឯកជននាពេលកន្លងមក គឺជាប្រភពធ្វើឱ្យមានការបណ្តេញប្រជាពលរដ្ឋចេញពីលំនៅដ្ឋាន និងចាប់ប្រជាពលរដ្ឋដាក់គុកច្រវាក់យ៉ាងអយុត្តិធម៌បំផុត។ រដ្ឋាភិបាលលោក ហ៊ុន សែន បានអះអាងថាការផ្តល់ដីសម្បទានសេដ្ឋកិច្ចគឺដើម្បីជំរុញឱ្យមានការអភិវឌ្ឍសេដ្ឋកិច្ចជាតិ តាមរយៈការផ្តល់ឱកាសឱ្យក្រុមហ៊ុនដែលទទួលបានដីសម្បទានសេដ្ឋកិច្ចប្រើប្រាស់ដីធ្លីទាំងនោះដើម្បីអភិវឌ្ឍន៍វិស័យកសិកម្មដូចជាដាំដំឡូងមី ពោត កៅស៊ូ និងដំណាំកសិ- ឧស្សាហកម្មផ្សេងៗទៀត។ ក៏ប៉ុន្តែតាមពិនិត្យជាក់ស្តែងគោលនយោបាយរបស់រដ្ឋាភិបាលលោក ហ៊ុន សែន ក្នុងការផ្តល់ដីសម្បទានសេដ្ឋកិច្ចដល់ក្រុមហ៊ុនឯកជនយ៉ាងច្រើនសន្ធឹកសន្ធាប់គឺក្រុមហ៊ុនខ្លះមិនបានអនុវត្តន៍ឱ្យត្រឹមត្រូវតាមកិច្ចសន្យាជាមួយរដ្ឋាភិបាលទេ។ ផ្ទុយទៅវិញក្រុមហ៊ុនមួួយចំនួនបានប្រើអំណាចរំលោភឆក់ប្លន់ដីធ្លីប្រជាពលរដ្ឋយ៉ាងកំរោល ហើយនៅពេលដែលប្រជាពលរដ្ឋរងគ្រោះនាំគ្នាក្រោកឡើងតវ៉ាការពារដីធ្លីរបស់ខ្លួនបែរជាត្រូវគេប្តឹងទៅតុលាការឱ្យចាប់កាត់ទោសយ៉ាងអយុត្តិធម៌ គឺរហូតមកដល់ពេលនេះមានប្រជាពលរដ្ឋរាប់សិបនាក់បន្តជាប់ឃុំក្នុងពន្ធនាគារដោយសារបញ្ហាជម្លោះដីធ្លីបើទោះបីលោក ហ៊ុន សែន ប្រកាសមិនឱ្យមានប្រជាពលរដ្ឋជាប់គុកច្រវាក់ដោយសារជម្លោះដីធ្លីក៏ដោយ។
ក្រុមមន្ត្រីអង្គការសិទ្ធិមនុស្សបានលើកឡើងថាប្រជាពលរដ្ឋជាច្រើនរស់នៅក្នុងតំបន់ដែលរដ្ឋាភិបាលផ្តល់ដីសម្បទានសេដ្ឋកិច្ចទៅឱ្យក្រុមហ៊ុនឯកជននោះ កំពុងរងផលប៉ះពាល់យ៉ាងធ្ងន់ធ្ងរ ហើយអ្នកដែលងាយរងគ្រោះគឺស្ត្រី និងកុមារ ដែលត្រូវបាត់បង់ដីធ្លីទីជម្រក។ កាលពីថ្ងៃទី០៦ ខែមីនា ឆ្នាំ ២០១៣ មជ្ឈមណ្ឌលសិទ្ធិមនុស្សកម្ពុជាបានចេញផ្សាយកំណត់ត្រាស្តីពីកំណែទម្រង់ដីធ្លី ដោយបានសរសេរយ៉ាងលំអិតអំពីផលប៉ះពាល់ដោយសារការផ្តល់ដីសម្បទានសេដ្ឋកិច្ចពីសំណាក់រដ្ឋាភិបាល។ នៅក្នុងកំណត់ត្រានោះបានសរសេរថារបត់នៃការផ្លាស់ប្តូរដ៏ទូលំទូលាយនៅក្នុងសង្គមកម្ពុជាដែលជាប់ពាក់ព័ន្ធដោយផ្ទាល់ជាមួយរឿងរ៉ាវថ្មីៗនេះ ធៀបទៅនឹងអតីតកាលដែលរដ្ឋាភិបាលនៃរបបខ្មែរក្រហមបានបង្កមហន្តរាយចាប់ពីឆ្នាំ១៩៧៥ ដល់ឆ្នាំ១៩៧៩នោះ មិនត្រឹមតែធ្វើឱ្យមានការឈឺចាប់និងការដកហូតសិទ្ធិសេរីភាពយ៉ាងធ្ងន់ធ្ងរលើប្រជាពលរដ្ឋប៉ុណ្ណោះទេ ប៉ុន្តែថែមទាំងបង្កើតដំណាក់កាលមួយដែលនាំឱ្យប្រជាពលរដ្ឋបាត់បង់កម្មសិទ្ធិដីធ្លី។ ជាក់ស្តែងរហូតមកដល់ពេលនេះប្រជាពលរដ្ឋខ្មែររាប់សិបមុឺនគ្រួសារកំពុងប្រឈមនឹងការបាត់បង់ដីធ្លីទីជម្រកដោយសារតែគោលនយោបាយដីសម្បទានសេដ្ឋកិច្ចរបស់រដ្ឋាភិបាល។
តាមរបាយការណ៍របស់ក្រុមមន្ត្រីអង្គការសិទ្ធិមនុស្សបានឱ្យដឹងថាកាលពីឆ្នាំ២០១១ មានពលរដ្ឋចំនួនប្រមាណ១០៥០០០នាក់នៅទូទាំងប្រទេសបានរស់ប្រឈមនឹងការបណ្តេញចេញដោយបង្ខំនៅតាមបណ្តាសហគមន៍នានាក្នុងរាជធានីភ្នំពេញ និងនៅតាមបណ្តាខេត្តមួយចំនួនទៀត។ ប្រការដែលគួរឱ្យព្រួយបារម្ភនោះពលរដ្ឋខ្មែរ និងជនជាតិដើមភាគតិចកំពុងតែត្រូវបានបដិសេធសិទ្ធិទទួលបានលំនៅដ្ឋាន សិទ្ធិកាន់កាប់ដីធ្លីនិងសិទ្ធិប្រកបមុខរបរចិញ្ចឹមជីវិតស្របតាមរដ្ឋធម្មនុញ្ញជាច្បាប់កំពូលនៃព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា។ លើសនេះទៅទៀតជម្លោះដីធ្លីជាច្រើនបានកើតឡើងនៅតាមតំបន់ដែលមានការរីកចម្រើនផ្នែកសេដ្ឋកិច្ចខ្លាំងដូចជានៅខេត្តបាត់ដំបង បន្ទាយមានជ័យ ព្រះសីហនុ និងរាជធានីភ្នំពេញ ដោយនៅក្នុងតំបន់ទាំងនេះជម្លោះកើតឡើងដោយសារតែឈ្មួញមានលុយ និងអ្នកមានអំណាចធ្វើសកម្មភាពឆក់ប្លន់ដីធ្លីពលរដ្ឋ។ នៅក្នុងជម្លោះដីធ្លីភាគ ច្រើនគឺពលរដ្ឋតែងតែប្តឹងទៅតុលាការឱ្យជួយរកដំណោះស្រាយ ប៉ុន្តែតុលាការមិនបានជួយអ្វីដល់ប្រជាពលរដ្ឋរងគ្រោះទេ គឺតុលាការតែងតែការពារផលប្រយោជន៍ក្រុមហ៊ុនដោយមិនខ្វល់ពីការរិះគន់អ្វីទាំងអស់។
ក្រុមអ្នកច្បាប់ពីអង្គការក្រៅរដ្ឋាភិបាលដែលឃ្លាំមើលវិបត្តិដីធ្លីក្នុងប្រទេសកម្ពុជាបានលើកឡើងថាផ្ទៃដីអភិរក្សកាន់តែរួមតូចៗទៅដោយសារតែរដ្ឋាភិបាលលោក ហ៊ុន សែន បន្តយកដីទាំងនោះធ្វើជាដីសម្បទានសេដ្ឋកិច្ច ហើយការធ្វើដូច្នេះបានធ្វើឱ្យប៉ះពាល់ដល់ដីធ្លីពលរដ្ឋសម្រាប់ប្រកបរបរកសិកម្ម។ ក្រុមមន្ត្រីអង្គការក្រៅរដ្ឋាភិបាលបានរិះគន់ចំៗថា ទោះបីរដ្ឋាភិបាលកំពុងអនុវត្តន៍គោលនយោបាយចាស់កម្មភាពថ្មីដោយបញ្ជូនក្រុមនិស្សិតស្ម័គ្រចិត្តរាប់ពាន់នាក់ឱ្យសហការជាមួយមន្ត្រីជំនាញ និងមន្ត្រីអាជ្ញាធរវាស់វែងដីធ្លីធ្វើប័ណ្ណកម្មសិទ្ធិស្របច្បាប់ជូនពលរដ្ឋយ៉ាងណាក៏ដោយ ក៏ជម្លោះដីធ្លីនៅមិនទាន់មានការថយចុះឡើយ។ ជាក់ស្តែងកាលពីថ្ងៃទី០៧ ឧសភា ឆ្នាំ២០១២នាយករដ្ឋមន្ត្រី ហ៊ុន សែន បានប្រកាសដាក់ចេញនូវបទបញ្ជាមួយឱ្យមានការផ្អាកជាបណ្តោះអាសន្ននូវការផ្តល់ដីសម្បទានសេដ្ឋកិច្ចថ្មី និងពង្រឹងគោលនយោបាយស្បែកខ្លា ប៉ុន្តែតាមពិតរដ្ឋាភិបាលនៅតែចេញអនុក្រឹត្យចំនួន៦៦ដោយបម្រុងផ្ទៃដី៣សែនហិកតាទុកឱ្យក្រុមហ៊ុនឯកជនវិនិយោគបន្ថែមទៀត ដែលភាគច្រើន ដីទាំងនោះប៉ះពាល់ដល់តំបន់ការពារ។ ប្រការនេះហើយដែលក្រុមមន្ត្រីសិទ្ធិមនុស្សរិះគន់ថារដ្ឋាភិបាលលោក ហ៊ុន សែន ពុំមានគោលនយោបាយច្បាស់លាស់ក្នុងការបញ្ចប់វិបត្តិដីធ្លីប្រកបដោយប្រសិទ្ធភាពនោះឡើយ។
តាមកំណត់ត្រារបស់ក្រុមមន្ត្រីអង្គការសិទ្ធិមនុស្សស្តីពីកំណែទម្រង់ដីធ្លីបានសរសេរថាផ្ទៃដីដ៏ធំធេងនៅតែត្រូវបានផ្ទេរដោយរដ្ឋាភិបាលដើម្បី ផលប្រយោជន៍ពាណិជ្ជកម្មក្នុងរូបភាពនៃការផ្តល់ដីសម្បទានសេដ្ឋកិច្ច ដីសម្បទានសង្គមកិច្ច និងតំបន់សេដ្ឋកិច្ចពិសេសដោយមិនបានប្រកាន់ខ្ជាប់និងកម្រិតតាមផ្លូវច្បាប់អំពីទំហំផ្ទៃដីដែលត្រូវផ្តល់ជូន និងពុំបានចាត់ថ្នាក់ឱ្យត្រឹមត្រូវជាមុននោះទេ។ ប្រការនេះហើយដែលធ្វើឱ្យគម្រោងផ្តល់ដីសម្បទានសេដ្ឋកិច្ចភាគច្រើនបង្កនូវផលប៉ះពាល់ដល់ជីវភាពរស់នៅរបស់ពលរដ្ឋ ប៉ះពាល់ដល់បរិស្ថានយ៉ាងធ្ងន់ធ្ងរ ហើយវិបត្តិដីធ្លីក្លាយទៅជាវិបត្តិសង្គមពិបាកដោះស្រាយ។ ក្រុមអ្នកវិភាគបានលើកឡើងថារដ្ឋាភិបាលលោក ហ៊ុន សែន ជាអ្នកទទួលខុសត្រូវទាំងស្រុងលើការបណ្តេញពលរដ្ឋចេញពីដីធ្លីផ្ទះសម្បែងព្រោះការផ្តល់ដីសម្បទានសេដ្ឋកិច្ចគឺរដ្ឋាភិបាលត្រូវពិគ្រោះយោបល់ជាសាធារណៈ ត្រូវពិនិត្យមើលសណ្ឋានដី ត្រូវពិនិត្យមើលលក្ខខណ្ឌរស់នៅរបស់ប្រជាពលរដ្ឋជាមុនសិន។ បើមិនដូច្នេះទេការផ្តល់ដីសម្បទានសេដ្ឋកិច្ចរបស់រដ្ឋាភិបាលលោក ហ៊ុន សែន បម្រើតែប្រយោជន៍ឈ្មួញនិងក្រុមហ៊ុនប៉ុណ្ណោះ រីឯប្រជាពលរដ្ឋក្រីក្រទន់ខ្សោយបានក្លាយទៅជាជនរងគ្រោះយ៉ាងអយុត្តិធម៌ហើយក្លាយទៅជាអ្នកទោសដោយសារតែហ៊ានក្រោកឡើងការពារដីធ្លីទីជម្រករបស់ខ្លួន។
ក្រុមអ្នកសង្កេតការណ៍បានវាយតម្លៃថារដ្ឋាភិបាលលោក ហ៊ុន សែន ពុំមានឆន្ទៈនិងគោលនយោបាយច្បាស់លាស់ក្នុងការបញ្ចប់វិបត្តិដីធ្លីប្រកបដោយប្រសិទ្ធភាពនោះទេ ហើយការអនុវត្តគោលនយោបាយចាស់សកម្មភាពថ្មីគ្រាន់តែជាយុទ្ធសាស្ត្រទាក់ទាញការគាំទ្រពីពលរដ្ឋ ក្នុងខណៈ ដែលការបោះឆ្នោតជាតិអាណត្តិទី៥ ខែកក្កដា ឆ្នាំ ២០១៣ ជិតឈានមកដល់។ ដូច្នេះដើម្បីដោះស្រាយបញ្ហាដីធ្លីប្រកបដោយប្រសិទ្ធភាពគឺប្រជាពលរដ្ឋខ្មែរនៅទូទាំងប្រទេសត្រូវបោះឆ្នោតទម្លាក់លោកហ៊ុន សែន និងគណបក្សប្រជាជនកម្ពុជាចេញពីអំណាចនៅថ្ងៃទី២៨ ខែកក្កដាឆាប់ៗខាងមុខ។ ក្នុងនោះគណបក្សដែលពលរដ្ឋខ្មែរនៅទូទាំងប្រទេសត្រូវបោះឆ្នោតគាំទ្រគឺគណបក្សសង្គ្រោះជាតិដែលមានលោក សម រង្ស៊ី ជាប្រធានព្រោះគណបក្សសង្គ្រោះជាតិមានគោលនយោបាយច្បាស់លាស់ក្នុងបញ្ហាការពារដីធ្លីស្រែចំការរបស់ប្រជាពលរដ្ឋ បម្រើផលប្រយោជន៍ពលរដ្ឋការពារផលប្រយោជន៍ជាតិនិងការពារបូរណភាពទឹកដី។ ប្រសិនបើទុកឱ្យលោក ហ៊ុន សែន និងគណបក្សប្រជាជនគ្រប់គ្រងអំណាចតទៅទៀតគឺប្រទេសជាតិកាន់តែប្រឈមនឹងគ្រោះថ្នាក់ធ្ងន់ធ្ងរ ហើយការបណ្តេញពលរដ្ឋចេញពីដីធ្លីទីជម្រកដោយពុំមានសំណងសមរម្យ នឹងក្លាយទៅជាវិបត្តិដ៏ធំនៅក្នុងសង្គមជាតិ ដោយសារតែពលរដ្ឋស្លូតត្រង់ត្រូវបាត់បង់ដីធ្លីទីជម្រក និងបាត់បង់នូវសិទ្ធិសព្វបែបយ៉ាងជាពិសេសសិទ្ធិរស់នៅនិងសិទ្ធិសេរីភាពនៃការបញ្ចេញមតិ៕

